Działalność gospodarcza w Niemczech: Freiberufler czy Gewerbe

Freiberufler (wolny zawód) czy Gewerbe (działalność gospodarcza)?

Niemiecka ustawa o podatku dochodowym (§ 18 EStG) wymienia wolne zawody (freie Berufe): na przykład inżynierów, architektów, dziennikarzy, tłumaczy ustnych i pisemnych, lekarzy i doradców podatkowych, a także samodzielną działalność naukową, artystyczną, pisarską, nauczycielską i wychowawczą. Wielu programistów i konsultantów IT również uznaje się za Freiberufler.

Freiberufler nie rejestrują Gewerbe, nie płacą podatku od działalności gospodarczej (Gewerbesteuer) i nie są członkami izby przemysłowo-handlowej (IHK). Kto handluje, pośredniczy lub prowadzi inną działalność gospodarczą, rejestruje Gewerbe w urzędzie ds. działalności gospodarczej (Gewerbeamt). W razie wątpliwości decyduje urząd skarbowy (Finanzamt).

Jak założyć firmę w Niemczech: pierwsze kroki

Na start nie potrzebujesz notariusza ani kapitału zakładowego. Jako jednoosobowa działalność (Einzelunternehmer) załatwiasz przede wszystkim te sprawy:

• Rejestracja Gewerbe (Gewerbeanmeldung) w Gewerbeamt Twojego miasta – tylko jeśli nie jesteś Freiberufler.
• Wysłanie do Finanzamt kwestionariusza rejestracji podatkowej (Fragebogen zur steuerlichen Erfassung) przez Mein ELSTER w ciągu miesiąca od rozpoczęcia działalności.
• Otrzymanie numeru podatkowego (Steuernummer) z Finanzamt; musi się znaleźć na każdej fakturze.
• W razie potrzeby wniosek o numer VAT UE (Umsatzsteuer-Identifikationsnummer, USt-IdNr.) – potrzebny dla klientów z innych krajów UE.
• Załatwienie ubezpieczenia zdrowotnego i sprawdzenie, czy podlegasz obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu (np. nauczyciele, położne).
• Osobne konto firmowe nie jest obowiązkowe dla Einzelunternehmer, ale oddziela sprawy prywatne od firmowych.

Kleinunternehmer (zwolnienie z VAT) czy VAT?

Jako Kleinunternehmer (§ 19 UStG) nie wykazujesz VAT (Umsatzsteuer) i nie składasz wstępnych deklaracji VAT (Umsatzsteuer-Voranmeldung). Od 2025 roku obowiązuje: obrót w poprzednim roku może wynosić najwyżej 25.000 €, w bieżącym roku najwyżej 100.000 €. Po przekroczeniu granicy 100.000 € od tego obrotu podlegasz VAT.

Z VAT doliczasz klientom zwykle 19 % (lub 7 %), ale za to możesz odzyskać z Finanzamt podatek naliczony (Vorsteuer) z Twoich wydatków. Opłaca się to szczególnie, gdy Twoimi klientami są firmy lub na początku dużo inwestujesz. Więcej w artykule deklaracja VAT w Niemczech (Umsatzsteuer-Voranmeldung).

Podatki w Niemczech: Twoje stałe obowiązki

Po starcie co roku wracają te same zadania. Większość z nich składasz elektronicznie przez ELSTER:

• Wystawianie faktur ze wszystkimi obowiązkowymi danymi i kolejnym numerem – a od 2027/2028 jako e-faktura.
• Zbieranie dokumentów (Belege) i przechowywanie ich przez dziesięć lat (GoBD).
• Wstępna deklaracja VAT co miesiąc lub co kwartał, chyba że jesteś Kleinunternehmer.
• Ustalenie zysku w rachunku nadwyżki przychodów nad kosztami (EÜR) i złożenie go razem z zeznaniem podatkowym PIT (Einkommensteuererklärung).
• Deklaracja podatku od działalności gospodarczej (Gewerbesteuererklärung), jeśli masz Gewerbe, a Twój zysk przekracza kwotę wolną 24.500 €.

Firma w Niemczech bez niemieckiego obywatelstwa

Obywatele UE – a więc także Polacy – mogą założyć działalność w Niemczech bez specjalnego zezwolenia. Bez obywatelstwa UE potrzebujesz dokumentu pobytowego (Aufenthaltstitel), który zezwala na samodzielną działalność, na przykład na podstawie § 21 AufenthG; właściwy jest urząd ds. cudzoziemców (Ausländerbehörde).

Formularze Finanzamt są dostępne tylko po niemiecku. KontoVexa pokazuje oficjalne nazwy i wyjaśnia je w dziewięciu językach, także po polsku, abyś rozumiał, co składasz.

Najczęstsze pytania