Freiberufler czy Gewerbe? Jak prawidłowo zakwalifikować swoją działalność w Niemczech

Kim jest Freiberufler według § 18 EStG?

Niemiecka ustawa o podatku dochodowym nie definiuje wolnego zawodu abstrakcyjnie, tylko go wylicza. § 18 Abs. 1 Nr. 1 EStG wymienia trzy grupy: tzw. zawody katalogowe, pięć rodzajów działalności i „zawody podobne“ (ähnliche Berufe). Jeśli Twoja praca nie pasuje do żadnej z tych grup, osiągasz dochody z działalności gospodarczej (Gewerbebetrieb, § 15 EStG).

Liczy się to, co faktycznie robisz, a nie jak się nazywasz. Dyplomowana inżynier, która sprzedaje meble, prowadzi tym handlem działalność gospodarczą. Samouk, który tworzy oprogramowanie jak inżynier, może natomiast być Freiberufler. Freiberufler mogą też zatrudniać pracowników, ale muszą kierować pracą i nadawać jej charakter na własną odpowiedzialność (§ 18 Abs. 1 Nr. 1 Satz 3 EStG).

• Zawody medyczne: lekarze, dentyści, weterynarze, Heilpraktiker, fizjoterapeuci (Krankengymnasten), położne, psychoterapeuci psychologiczni.
• Zawody doradztwa prawnego i gospodarczego: adwokaci, notariusze, rzecznicy patentowi, doradcy podatkowi, biegli rewidenci, zaprzysiężeni rewidenci ksiąg, doradzający ekonomiści i specjaliści od zarządzania (beratende Volks- und Betriebswirte).
• Zawody techniczne: inżynierowie, architekci, geodeci, chemicy handlowi, piloci morscy.
• Zawody językowe i informacyjne: dziennikarze, fotoreporterzy, tłumacze ustni, tłumacze pisemni.
• Zawody według rodzaju działalności: samodzielna działalność naukowa, artystyczna, pisarska, nauczycielska lub wychowawcza – niezależnie od wykształcenia.

Zawody podobne: kiedy wystarczy „prawie jak zawód katalogowy“?

Zawód jest podobny do zawodu katalogowego, jeśli w zasadniczych kwestiach odpowiada mu wykształceniem i rodzajem pracy. Potrzebujesz więc porównywalnej wiedzy fachowej i musisz ją wykorzystywać w porównywalnej pracy. Wiedzę możesz udowodnić studiami, uznanym wykształceniem zawodowym lub jako samouk – od samouków urzędy skarbowe często żądają próbek pracy, opisów projektów lub swego rodzaju sprawdzenia wiedzy.

Przy zawodach medycznych jest dodatkowy wymóg: podobieństwo zakłada zwykle państwowe zezwolenie lub dopuszczenie. Doradca żywieniowy bez takiego dopuszczenia prowadzi więc zwykle działalność gospodarczą, nawet jeśli pracuje blisko zdrowia.

Zasada praktyczna: im bliżej Twoja praca jest wykształcenia wyższego (inżynieria, informatyka, ekonomia) i im mniej zależy od sprzedaży, pośrednictwa lub samego wykonawstwa, tym bardziej prawdopodobne, że jesteś Freiberufler.

Rozgraniczenie w praktyce: IT, coaching, design i inne przypadki graniczne

Większość sporów dotyczy zawodów, których brakuje w katalogu, bo w chwili jego powstania jeszcze nie istniały. Poniższe zestawienie pokazuje, jak urzędy skarbowe i Federalny Trybunał Finansowy (Bundesfinanzhof, BFH) klasyfikują typowe działalności. Decydujący jest zawsze Twój konkretny przypadek.

Dla specjalistów IT orzecznictwo jest dziś dość przychylne: BFH w 2009 roku (m.in. VIII R 31/07) uznał także administratorów systemów i doradców IT bez dyplomu inżyniera za wykonujących zawód podobny do inżyniera, jeśli mają typową dla inżyniera wiedzę i ją stosują. Kto natomiast głównie sprzedaje sprzęt, instaluje standardowe oprogramowanie lub szkoli użytkowników, prowadzi raczej działalność gospodarczą.

Co zależy od klasyfikacji? Freiberufler i Gewerbe w porównaniu

Różnice dotyczą przede wszystkim rejestracji, Gewerbesteuer, izb i księgowości. Przy VAT, podatku dochodowym i ustalaniu zysku rachunkiem nadwyżki przychodów nad kosztami (EÜR) dla obu obowiązują natomiast w dużej mierze te same zasady, również zwolnienie dla małych firm (Kleinunternehmerregelung) jest dostępne dla obu.

Przykład obliczeniowy: ile naprawdę kosztuje Gewerbesteuer?

Wielu przecenia wadę Gewerbe. Przykład dla jednoosobowej firmy z zyskiem 60.000 € w gminie ze stawką gminną (Hebesatz) 450 %: od dochodu z działalności odejmuje się kwotę wolną 24.500 €, zostaje 35.500 €. Razy wskaźnik podatkowy (Steuermesszahl) 3,5 % daje kwotę bazową podatku (Steuermessbetrag) 1.242,50 €. Razy Hebesatz 450 % daje 5.591,25 € Gewerbesteuer.

Z tego według § 35 EStG możesz odliczyć od podatku dochodowego 4,0-krotność kwoty bazowej, tu 4.970 € – o ile na dochody z działalności gospodarczej przypada wystarczająco dużo podatku dochodowego. Rzeczywiste dodatkowe obciążenie wynosi więc ok. 621 €. Przy stawkach gminnych ok. 400 % nie zostaje prawie nic; Gewerbesteuer staje się droga dopiero w gminach z wysoką stawką lub przy doliczeniach. Więcej w poradniku jak obliczyć Gewerbesteuer.

Bardziej odczuwalne są często skutki uboczne: składka IHK, obowiązek składania deklaracji Gewerbesteuer i od określonych progów obowiązek bilansowy. Dlatego prawidłowa klasyfikacja i tak się opłaca.

Działalność mieszana: wolny zawód i Gewerbe jednocześnie

Wielu samozatrudnionych robi jedno i drugie: tłumaczka sprzedaje dodatkowo e-booki do nauki języka w sklepie, programista sprzedaje też sprzęt, fotograf sprzedaje fotoksiążki. Jako jednoosobowy przedsiębiorca możesz wtedy prowadzić dwie oddzielne działalności – wolnozawodową i gospodarczą. Warunek: działalności dają się rzeczowo rozdzielić i trzymasz je osobno także na fakturach, w dokumentach i na kontach. Tylko część gospodarcza jest rejestrowana w Gewerbeamt i podlega Gewerbesteuer.

Jeśli działalności są nierozerwalnie splecione – np. gdy sprzedajesz pakiet doradztwa i licencji na oprogramowanie za cenę ryczałtową – ocenia się je jednolicie. Decyduje to, co nadaje całości charakter. W razie wątpliwości jest to część gospodarcza.

Surowiej jest w spółkach osobowych, takich jak GbR czy Partnerschaft: według § 15 Abs. 3 Nr. 1 EStG (teoria „zarażenia“, Abfärbe- lub Infektionstheorie) już niewielki udział działalności gospodarczej sprawia, że wszystkie dochody stają się gospodarcze. BFH dopuszcza próg bagatelny: brak „zarażenia“, dopóki obroty gospodarcze wynoszą najwyżej 3 % obrotów łącznych i jednocześnie najwyżej 24.500 € rocznie. Przykład: GbR projektowa z obrotem 200.000 € sprzedaje szablony we własnym sklepie za 8.000 € – to 4 %, więc sprzedaż „zaraża“. Typowym rozwiązaniem jest druga spółka z tymi samymi wspólnikami tylko do sprzedaży.

Kto decyduje – i jak uzyskać pewność

W kwestiach podatkowych decyduje wyłącznie Finanzamt. Swoją ocenę podajesz w kwestionariuszu rejestracji podatkowej (Fragebogen zur steuerlichen Erfassung), konkretnie opisujesz działalność i podajesz, czy zarejestrowałeś Gewerbe. Finanzamt zwykle początkowo przyjmuje tę informację, ale sprawdza ją najpóźniej przy zeznaniach podatkowych lub podczas kontroli podatkowej.

Gewerbeamt sprawdza tylko prawo działalności gospodarczej. Jeśli na wszelki wypadek zarejestrowałeś Gewerbe, nie czyni Cię to podatkowo automatycznie przedsiębiorcą gospodarczym – i odwrotnie, brak rejestracji nie chroni przed Gewerbesteuer. Jeśli Finanzamt po latach stwierdzi działalność gospodarczą, może zażądać Gewerbesteuer za wszystkie lata, które się jeszcze nie przedawniły, zwykle cztery lata od złożenia deklaracji, plus odsetki od zaległości.

Kto potrzebuje pewności, np. przed większym zleceniem lub założeniem spółki, może wnioskować o wiążącą informację (verbindliche Auskunft) według § 89 AO. Jest płatna według wartości przedmiotu sprawy. Od decyzji, która błędnie Cię klasyfikuje, możesz w ciągu miesiąca złożyć odwołanie (Einspruch).

• Opisz działalność w kwestionariuszu precyzyjnie: „Tworzenie indywidualnego oprogramowania dla klientów biznesowych“ zamiast „IT“.
• Przechowuj dowody: dyplomy, certyfikaty, opisy projektów, próbki pracy.
• Formułuj oferty i faktury tak, aby świadczenie wolnozawodowe było rozpoznawalne.
• Nie myl tego pytania z pozornym samozatrudnieniem (Scheinselbstständigkeit): tam chodzi o to, czy w ogóle jesteś samozatrudniony, a nie czy w wolnym zawodzie czy w Gewerbe.

Test: Freiberufler czy Gewerbe?

Odpowiedz na pytania po kolei. „Tak“ przy pytaniu 1 lub 2 wyraźnie przemawia za wolnym zawodem, „tak“ przy pytaniu 5 lub 6 wyraźnie za Gewerbe.

• 1. Czy Twój zawód jest dosłownie w katalogu § 18 EStG (np. tłumacz, dziennikarz, inżynier, architekt) i czy faktycznie go wykonujesz?
• 2. Czy Twoja praca jest głównie naukowa, artystyczna, pisarska, nauczycielska lub wychowawcza?
• 3. Czy Twoje wykształcenie (studia lub udokumentowana nauka samodzielna) odpowiada wykształceniu w zawodzie katalogowym i czy wykorzystujesz tę wiedzę w pracy?
• 4. Czy osobiście nadajesz pracy charakter – także jeśli masz pracowników?
• 5. Czy kupujesz i sprzedajesz towary, pośredniczysz w umowach za prowizję lub wynajmujesz przedmioty?
• 6. Czy Twoje przychody pochodzą głównie z reklam, linków afiliacyjnych, sprzedaży produktów lub licencji na standardowe produkty?
• 7. Czy potrzebujesz zezwolenia według Gewerbeordnung lub dyplomu mistrzowskiego (Meisterbrief)? Wtedy prawie zawsze jest to Gewerbe.

Freiberufler czy Gewerbe w KontoVexa

W KontoVexa dla każdej działalności zakładasz osobną działalność gospodarczą i wybierasz rodzaj: wolny zawód (Freiberufler), działalność gospodarcza lub inna działalność. Każda działalność dostaje własny prefiks faktur i własny EÜR; dla działalności gospodarczych KontoVexa tworzy dodatkowo deklarację Gewerbesteuer i wysyła ją razem z innymi deklaracjami do ELSTER. Wstępna deklaracja VAT pozostaje jedna dla całej Twojej firmy.

Decyzji, czy jesteś Freiberufler, KontoVexa nie podejmuje za Ciebie – ale od początku trzyma oba obszary starannie rozdzielone. Więcej o księgowości dla freelancerów i Freiberufler.

Najczęstsze pytania