Ubezpieczenie zdrowotne dla samozatrudnionych w Niemczech: składki, GKV czy PKV i Krankengeld 2026

Czy jako samozatrudniony muszę mieć ubezpieczenie zdrowotne?

Tak. W Niemczech obowiązuje powszechny obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego. Jako pracownik jesteś zwykle automatycznie objęty obowiązkowym ubezpieczeniem ustawowym; z przejściem na działalność na własny rachunek ten obowiązek się kończy. Masz wtedy wybór: pozostajesz jako dobrowolny członek w ustawowej kasie chorych (Krankenkasse) albo przechodzisz do prywatnego ubezpieczenia zdrowotnego. Granicy dochodu jak u pracowników dla samozatrudnionych nie ma.

Kto przechodzi z ubezpieczenia obowiązkowego, nie musi aktywnie zgłaszać wystąpienia: kasa po zakończeniu zatrudnienia automatycznie kontynuuje Twoje członkostwo jako dobrowolne (obligatorische Anschlussversicherung), jeśli w ciągu dwóch tygodni od informacji kasy nie zgłosisz wystąpienia z dowodem innego ubezpieczenia. Mimo to od razu zgłoś kasie rozpoczęcie działalności – wyśle Ci kwestionariusz dochodowy.

Kto przeprowadza się z zagranicy, jako samozatrudniony trafia do GKV tylko pod pewnymi warunkami, np. z wystarczającymi okresami wcześniejszego ubezpieczenia; okresy w ustawowym ubezpieczeniu innego kraju UE mogą zostać zaliczone. W przeciwnym razie pozostaje PKV. Więcej o pierwszych krokach w poradniku działalność w Niemczech jako cudzoziemiec.

Ile kosztuje ustawowe ubezpieczenie zdrowotne samozatrudnionego w 2026 r.?

Ubezpieczeni dobrowolnie płacą całą składkę sami – nie ma udziału pracodawcy. Składka zależy od wszystkich dochodów na utrzymanie: przede wszystkim od zysku z działalności, ale też od przychodów z najmu, dochodów kapitałowych czy emerytury. Obowiązuje dolna granica (Mindestbemessungsgrundlage) i górna granica (Beitragsbemessungsgrenze).

Ogólną stawkę 14,6 % płacisz, jeśli chcesz mieć prawo do zasiłku chorobowego (Krankengeld) od siódmego tygodnia niezdolności do pracy (oświadczenie o wyborze, Wahlerklärung, składane w kasie). Bez Krankengeld obowiązuje obniżona stawka 14,0 %. Do tego dochodzi składka dodatkowa Twojej kasy – w 2026 r. średnio 2,9 %, zależnie od kasy znacznie mniej lub więcej – oraz ubezpieczenie pielęgnacyjne.

Jak kasa chorych ustala mój dochód? Decyzja podatkowa

Kasa ustala Twoją składkę najpierw tymczasowo – na podstawie ostatniej dostępnej decyzji w sprawie podatku dochodowego (Einkommensteuerbescheid). Gdy pojawi się decyzja za dany rok, rozlicza ostatecznie: jeśli zarobiłeś więcej, dopłacasz; jeśli mniej, dostajesz zwrot. Jeśli nie złożysz decyzji w ciągu trzech lat od końca roku, kasa ustala za ten rok ostatecznie składkę maksymalną.

Zakładający firmę nie mają jeszcze decyzji. Wtedy szacujesz dochód w kwestionariuszu kasy; późniejsze rozliczenie przebiega jak wyżej. Zaplanuj więc rezerwy na dopłaty – zwłaszcza gdy interes idzie dobrze. Ile odkładać, pokazuje poradnik rezerwy na podatki i ubezpieczenia społeczne.

Decydujący jest zysk podatkowy z Twojego rachunku nadwyżki przychodów nad kosztami (EÜR), a nie obrót. Koszty firmowe obniżają więc także Twoją składkę zdrowotną. Jeśli Twój dochód w bieżącym roku wyraźnie spadnie, możesz wnioskować w kasie o obniżenie z aktualnym szacunkiem zysku lub dokumentami.

• Wypełnić kwestionariusz dochodowy kasy po założeniu firmy i przy zmianach.
• Każdą nową decyzję podatkową wysyłać kasie bez wezwania.
• Uwzględnić w rezerwach dopłaty z ostatecznego rozliczenia.
• Przechowywać decyzje o składkach – potrzebujesz ich też do zeznania podatkowego.

Zasiłek chorobowy (Krankengeld): co samozatrudnieni muszą wiedzieć

Jako samozatrudniony w razie choroby nie dostajesz dalej pensji. Przy ogólnej stawce (Wahlerklärung) kasa ustawowa wypłaca od 43. dnia niezdolności do pracy Krankengeld w wysokości 70 % dochodu, od którego liczona jest Twoja składka. Oświadczenie o wyborze wiąże Cię przez trzy lata.

Jeśli potrzebujesz pieniędzy wcześniej, wiele kas oferuje taryfę dodatkową na zasiłek chorobowy (Wahltarif Krankengeld), która płaci np. od 15. lub 22. dnia. Kosztuje ona dodatkową składkę i również wiąże na trzy lata. Alternatywą jest prywatne ubezpieczenie dziennego zasiłku chorobowego (Krankentagegeldversicherung), także obok GKV. Porównaj: kto przetrwa sześć tygodni bez przychodów, często poradzi sobie z ustawowym Krankengeld od 43. dnia.

GKV czy PKV: porównanie dla samozatrudnionych

W PKV składka nie zależy od dochodu, lecz od wieku przy przystąpieniu, stanu zdrowia i wybranego zakresu świadczeń. Młodzi, zdrowi samozatrudnieni z wysokim dochodem płacą tam na początku często mniej. Z wiekiem składki jednak z doświadczenia rosną, a każdy członek rodziny potrzebuje osobnej umowy.

Decyzja jest długoterminowa, bo powrót jest trudny (zob. następna sekcja). Sprawdź więc nie tylko dzisiejszą składkę, ale też co się dzieje w okresach niskich dochodów, z dziećmi lub na starość.

Powrót do ustawowego ubezpieczenia zdrowotnego: czy to możliwe?

Jako samozatrudniony nie możesz po prostu wrócić do GKV. Powrót jest możliwy tylko wtedy, gdy znów podlegasz obowiązkowi ubezpieczenia – np. przez zatrudnienie z wynagrodzeniem poniżej progu obowiązkowego ubezpieczenia (Versicherungspflichtgrenze, 2026: 77.400 € rocznie), przez pobieranie zasiłku dla bezrobotnych (Arbeitslosengeld) lub przez przyjęcie do Künstlersozialkasse.

Od 55. urodzin także to jest zwykle wykluczone: kto w ostatnich pięciu latach nie był ubezpieczony ustawowo i przez co najmniej połowę tego czasu był zwolniony z obowiązku ubezpieczenia lub prowadził działalność jako główne zajęcie, pozostaje w ubezpieczeniu prywatnym (§ 6 Abs. 3a SGB V). Decyzję o PKV podejmuj więc świadomie, a nie tylko ze względu na niską składkę początkową.

Działalność dodatkowa: czy płacę podwójnie?

Jeśli jesteś zatrudniony i obowiązkowo ubezpieczony, a działalność prowadzisz tylko dodatkowo, nie płacisz od zysku z działalności dodatkowej dodatkowych składek zdrowotnych. Decydujące jest to, by działalność nie była głównym zajęciem. Kasy zakładają to zwykle wtedy, gdy pracujesz na etacie ponad 20 godzin tygodniowo, a Twoje wynagrodzenie przekracza połowę miesięcznej wielkości odniesienia (Bezugsgröße, 2026: 1.977,50 €). Mimo to zgłoś działalność dodatkową swojej kasie.

Jeśli jesteś ubezpieczony rodzinnie (Familienversicherung), np. przez małżonka, Twój łączny dochód w 2026 r. może wynosić najwyżej 565 € miesięcznie; wlicza się do niego także zysk z działalności. Po przekroczeniu ubezpieczenie rodzinne się kończy i musisz ubezpieczyć się sam. Więcej w poradniku działalność dodatkowa obok etatu.

Ubezpieczenie zdrowotne a podatki

Składki na podstawowe ubezpieczenie zdrowotne i pielęgnacyjne nie są kosztami firmowymi, lecz wydatkami specjalnymi (Sonderausgaben) w Twoim zeznaniu w podatku dochodowym (Einkommensteuererklärung) (Anlage Vorsorgeaufwand) – i to w pełnej wysokości. Przy ogólnej stawce część na Krankengeld jest ryczałtowo pomniejszana o 4 %; dodatkowe świadczenia PKV, jak pokój jednoosobowy czy ordynator, są odliczane tylko w ograniczonym zakresie.

Jeśli płacisz składki z konta firmowego, księgujesz je jako wypłatę prywatną (Privatentnahme). Nie zmniejszają one Twojego zysku w EÜR – inaczej zysk byłby wykazany za nisko, a kasa później by go skorygowała. Artyści i publicyści mogą być ubezpieczeni przez Künstlersozialkasse i płacą wtedy tylko mniej więcej połowę składek.

Ubezpieczenie zdrowotne a KontoVexa

KontoVexa nie jest ubezpieczycielem i nie porównuje taryf. Pomaga Ci jednak z liczbami, których potrzebuje kasa: jeśli płacisz ubezpieczenie zdrowotne lub pielęgnacyjne z konta firmowego, wybierasz kategorię „Ubezpieczenia prywatne” – KontoVexa księguje wypłatę prywatną, a zysk pozostaje prawidłowy. Z Twoich przychodów i wydatków KontoVexa tworzy EÜR, którą wysyłasz bezpośrednio do ELSTER; na podstawie wydanej potem decyzji podatkowej kasa dokonuje rozliczenia. Więcej na stronie KontoVexa dla freelancerów i samozatrudnionych.

Najczęstsze pytania